Εθισμός στο διαδίκτυο

Ο όρος εθισμός, εδώ και αιώνες, εννοείται και χρησιμοποιείται για να περιγράψει την απώλεια του ελέγχου κατά τη χρήση διαφόρων ουσιών. Συχνά όμως εννοούμε τον εθισμό και ως την απώλεια ελέγχου στην εκδήλωση μιας συμπεριφοράς, η οποία έχει κάποιου είδους αρνητικές συνέπειες. Τα βασικά χαρακτηριστικά μιας συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται ως εθιστική είναι τα εξής: έντονη προσμονή και λαχτάρα πριν την έναρξη της συμπεριφοράς, αδυναμία αναστολής της συμπεριφοράς, εμμονή στη συμπεριφορά παρά τις αρνητικές της συνέπειες. Πλήθος ερευνών υποδεικνύουν ότι κάποιοι χρήστες του διαδικτύου εθίζονται στο διαδίκτυο με τον ίδιο τρόπο που άλλοι άνθρωποι εθίζονται στις ναρκωτικές ουσίες ή το αλκοόλ.

 

Η διάγνωση του διαδικτυακού εθισμού, αν και δεν περιλαμβάνεται στο DSM-5, το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο των Ψυχικών Διαταραχών, εννοιολογικά ανήκει στο φάσμα των διαταραχών ελέγχου των παρορμήσεων. Οι εθισμένοι χαρακτηρίζονται από τα εξής τέσσερα στοιχεία: υπερβολική χρήση, που συνοδεύεται από απώλεια της αίσθησης του χρόνου και παραμέληση βασικών καθηκόντων, απόσυρση, που περιλαμβάνει αισθήματα θυμού, έντασης ή/και κατάθλιψης, όταν ο υπολογιστής δεν είναι διαθέσιμος, ανοχή, δηλαδή την ανάγκη για όλο και περισσότερες ώρες χρήσης και αρνητικές επιπτώσεις, όπως διαπληκτισμούς, ψέματα, κοινωνική απομόνωση και υπερκόπωση.

 

Στο παρελθόν υπήρχε το στερεότυπο ότι άνθρωποι που χαρακτηρίζονται εθισμένοι στο ίντερνετ είναι άντρες, νέοι σε ηλικία, ντροπαλοί και κοινωνικά αδέξιοι. Παρότι το στερεότυπο αυτό μπορεί να ήταν σωστό πιο παλιά, η μεγάλη διαθεσιμότητα ηλεκτρονικών υπολογιστών και η όλο και πιο εύκολη πρόσβαση στο διαδίκτυο έχει αλλάξει την αντίληψη αυτή. Η προβληματική χρήση του ίντερνετ και ο εθισμός σε αυτό μπορεί να παρατηρηθεί σε οποιαδήποτε ηλικιακή ομάδα, κοινωνική τάξη, εθνικότητα, φύλο, μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο.

 

Το internet προσφέρει σε ορισμένους ανθρώπους μια ασφαλή και συγχρόνως διασκεδαστική κοινωνική ζωή, ένα όχημα επικοινωνίας και ψυχαγωγίας που η αληθινή ζωή τους είχε αρνηθεί. Το επίπεδο της οικειότητας στις κοινωνικές σχέσεις μέσα στο διαδίκτυο είναι υπό τον έλεγχο του χρήστη. Ο χρήστης μπορεί να παραμένει αόρατος ενώ παρακολουθεί τις συζητήσεις των άλλων και να ορίζει ο ίδιος το πότε και το πώς θα συμμετάσχει. Η ανωνυμία και η απρόσωπη επικοινωνία του διαδικτύου ελαχιστοποιούν το άγχος που κάποια άτομα νιώθουν στις κοινωνικές τους επαφές. Επιπλέον, στο ίντερνετ οι πράξεις δεν έχουν άμεσες συνέπειες, ο χρήστης μπορεί να μπει και να βγει όποτε θέλει, ενώ μπορεί να καλύψει την εξωτερική του εμφάνιση, αφού δεν υπάρχει, πολλές φορές, οπτική επαφή.

 

Ο εθισμός στο διαδίκτυο μπορεί να προκαλέσει πολλά και σημαντικά προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις και την παραγωγικότητα. Μπορεί να έχει ποικίλες αρνητικές επιπτώσεις, όπως αρνητική επιρροή στην ακαδημαϊκή επίδοση, αυξημένο άγχος, επιδείνωση των διαπροσωπικών σχέσεων, αποφυγή της πραγματικότητας και βία. Εθισμένοι στο ίντερνετ φοιτητές και εργαζόμενοι περνάνε ώρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παίζουν online games και σερφάρουν σε άσχετες ιστοσελίδες, σε βάρος της παραγωγικής τους δραστηριότητας και της κοινωνικής τους ζωής.  Οι ερωτικές και φιλικές σχέσεις συχνά διαταράσσονται από την υπερβολική χρήση του διαδικτύου, καθώς είναι συχνό φαινόμενο οι εθισμένοι χρήστες να περνούν όλο και λιγότερο χρόνο με τους κοντινούς ανθρώπους της ζωής τους, για να κερδίσουν περισσότερο χρόνο μπροστά από τον υπολογιστή.

 

Το διαδίκτυο έφερε μια τεράστια επανάσταση στον τρόπο που ζούμε. Έχει αλλάξει τον τρόπο που δουλεύουμε, που ενημερωνόμαστε, που ψυχαγωγούμαστε και που σκεφτόμαστε. Όπως σημειώνει όμως η νευροψυχολόγος Susan Greenfield: «Δεδομένο θεωρείται από τους νευροεπιστήμονες ότι ο εγκέφαλός μας αλλάζει από τη συνεχή επαφή μας με τις νέες μορφές τεχνολογίας. Και αυτό γιατί το κύριο χαρακτηριστικό του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι η πλαστικότητά του, το ότι προσαρμόζεται πολύ καλά στο περιβάλλον που ζει. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θ’ αλλάξει ο εγκέφαλός μας από την επαφή του με το ίντερνετ, αλλά το πώς θα αλλάξει. Η συνεχής επαφή μας με το ίντερνετ μπορεί να έχει κάποιες θετικές αλλαγές, όπως ένα υψηλότερο IQ του εγκεφάλου μας ή το γεγονός ότι μπορούμε να επεξεργαζόμαστε πολύ γρήγορα πολύπλοκες πληροφορίες, να εστιάζουμε την προσοχή μας σε ένα θέμα, έπειτα σε ένα άλλο, με μεγάλη αποτελεσματικότητα. Όμως αυτό δεν αποτελεί μόνο πλεονέκτημα. Παρότι η ψυχο-νοητική λειτουργία του ατόμου βελτιώνεται, το άτομο συμπεριφέρεται σαν ένα κομπιούτερ και αναπτύσσει μια αυτοματοποιημένη ποικιλία αντιδράσεων απέναντι στην ποικιλία των νέων ερεθισμάτων που δέχεται. Όμως έτσι κάνει αυτό που κάνει κι ένας υπολογιστής: απαντάει στα ερεθίσματα που δέχεται αυτόματα, χωρίς να συνειδητοποιεί τι ακριβώς συμβαίνει.»

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

Please reload

© 2018  Στέφανος Γκογκόρνας / Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής