Εθισμός στο διαδίκτυο


Ο όρος εθισμός, εδώ και αιώνες, εννοείται και χρησιμοποιείται για να περιγράψει την απώλεια του ελέγχου κατά τη χρήση διαφόρων ουσιών. Συχνά όμως εννοούμε τον εθισμό και ως την απώλεια ελέγχου στην εκδήλωση μιας συμπεριφοράς, η οποία έχει κάποιου είδους αρνητικές συνέπειες. Τα βασικά χαρακτηριστικά μιας συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται ως εθιστική είναι τα εξής: έντονη προσμονή και λαχτάρα πριν την έναρξη της συμπεριφοράς, αδυναμία αναστολής της συμπεριφοράς, εμμονή στη συμπεριφορά παρά τις αρνητικές της συνέπειες. Πλήθος ερευνών υποδεικνύουν ότι κάποιοι χρήστες του διαδικτύου εθίζονται στο διαδίκτυο με τον ίδιο τρόπο που άλλοι άνθρωποι εθίζονται στις ναρκωτικές ουσίες ή το αλκοόλ.

Η διάγνωση του διαδικτυακού εθισμού, αν και δεν περιλαμβάνεται στο DSM-5, το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο των Ψυχικών Διαταραχών, εννοιολογικά ανήκει στο φάσμα των διαταραχών ελέγχου των παρορμήσεων. Οι εθισμένοι χαρακτηρίζονται από τα εξής τέσσερα στοιχεία: υπερβολική χρήση, που συνοδεύεται από απώλεια της αίσθησης του χρόνου και παραμέληση βασικών καθηκόντων, απόσυρση, που περιλαμβάνει αισθήματα θυμού, έντασης ή/και κατάθλιψης όταν ο υπολογιστής δεν είναι διαθέσιμος, ανοχή, δηλαδή την ανάγκη για όλο και περισσότερες ώρες χρήσης και αρνητικές επιπτώσεις, όπως διαπληκτισμούς, ψέματα, κοινωνική απομόνωση και υπερκόπωση. Η προβληματική χρήση του ίντερνετ και ο εθισμός σε αυτό μπορεί να παρατηρηθεί σε οποιαδήποτε ηλικιακή ομάδα, κοινωνική τάξη, εθνικότητα, φύλο, μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο.

Το διαδίκτυο προσφέρει σε κάποιους ανθρώπους μια ασφαλή και συγχρόνως διασκεδαστική κοινωνική ζωή, ένα όχημα επικοινωνίας και ψυχαγωγίας, που η αληθινή ζωή μπορεί να τους είχε αρνηθεί. Το επίπεδο της οικειότητας στις κοινωνικές σχέσεις μέσα στο διαδίκτυο είναι υπό τον έλεγχο του χρήστη. Ο χρήστης μπορεί να παραμένει αόρατος ενώ παρακολουθεί τις συζητήσεις των άλλων και να ορίζει ο ίδιος το πώς και το πότε θα συμμετάσχει. Η ανωνυμία και η απρόσωπη επικοινωνία του διαδικτύου ελαχιστοποιούν το άγχος που κάποια άτομα νιώθουν στις κοινωνικές τους επαφές. Επιπλέον, στο ίντερνετ οι πράξεις δεν έχουν άμεσες συνέπειες, ο χρήστης μπορεί να μπει και να βγει όποτε θέλει, ενώ μπορεί να καλύψει την εξωτερική του εμφάνιση, αφού μπορεί να μην υπάρχει οπτική επαφή.

Ο εθισμός στο διαδίκτυο μπορεί να προκαλέσει πολλά και σημαντικά προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις και την παραγωγικότητα. Μπορεί να έχει διάφορες επιπτώσεις, όπως αρνητική επιρροή στην ακαδημαϊκή ή την επαγγελματική επίδοση, αυξημένο άγχος, επιδείνωση των διαπροσωπικών σχέσεων, αποφυγή της πραγματικότητας και βία. Εθισμένοι στο ίντερνετ φοιτητές και εργαζόμενοι περνάνε ώρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παίζουν online games και σερφάρουν σε άσχετες ιστοσελίδες, σε βάρος της παραγωγικής τους δραστηριότητας και της κοινωνικής τους ζωής. Οι ερωτικές και φιλικές σχέσεις συχνά διαταράσσονται από την υπερβολική χρήση του internet, καθώς είναι συχνό φαινόμενο οι εθισμένοι χρήστες να περνούν όλο και λιγότερο χρόνο με τους κοντινούς τους ανθρώπους, για να κερδίσουν περισσότερο χρόνο μπροστά στον υπολογιστή.

Το διαδίκτυο έφερε μια τεράστια επανάσταση στον τρόπο που ζούμε. Έχει αλλάξει τον τρόπο που δουλεύουμε, που ενημερωνόμαστε, που ψυχαγωγούμαστε και που σκεφτόμαστε. Όπως σημειώνει όμως η νευροψυχολόγος Susan Greenfield: «Δεδομένο θεωρείται από τους νευροεπιστήμονες ότι ο εγκέφαλός μας αλλάζει από τη συνεχή επαφή μας με τις νέες μορφές τεχνολογίας. Και αυτό γιατί το κύριο χαρακτηριστικό του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι η πλαστικότητά του, το ότι προσαρμόζεται πολύ καλά στο περιβάλλον που ζει και διαρκώς εξελίσσεται. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα αλλάξει ο εγκέφαλός μας από τη συνεχή επαφή του με τον κόσμο του internet, αλλά το πώς θα αλλάξει.»


© 2018  Στέφανος Γκογκόρνας / Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής